html
Karakutu
Karakutuya da diğer adıylauçuş kayıt cihazı(İngilizce: flight recorder),uçaklardauçuş sırasında önemli verilerikaydedenbircihazdır.Hava olayları ve kazalarınınsoruşturulmasında kolaylık sağlamak amacıyla tüm uçaklarda bulundurulur.İşlevlerine göre üç tipe ayrılır:
- Tip 1: Uçaklardakokpitin;kule,kabinve diğer hava araçları ile olan konuşmalarını kaydeden karakutu tipidir.
- Tip 2: Uçuş verilerini kaydeden karakutu tipidir.
- Tip 3: Hem ses hem de uçuş verilerini kaydeden cihaz olup, kısaca FDR/CVR olarak bilinir ve günümüzde en yaygın kullanılan karakutu tipidir.
Karakutu, güvenliği açısından uçağın en güvenli kısmıolarak bilinenkuyrukbölümünde bulunur.
Sivilveaskerihavacılıkta kullanımları farklı şekilde düzenlenmiştir.Askeri uçaklardauçağın gönderildiği göreve göre verileri silme tuşu bulunmaktadır. Sivil uçak karakutularında böyle bir tuş bulunmamaktadır. Askeri uçak, düşman bölge üzerinde vurulduğu takdirde uçağın pilotu, özel bir tuş kullanarak karakutu verilerinin düşman tarafından kontrol edilmesini engelleyebilmektedir.
Tarihçe
Uçuş veri kaydedicilerinin geliştirilmesi, 1950'lerde yaşanan bir dizi gizemli uçak kazasıyla yakından ilişkilidir. Dünyanın ilk ticari jet yolcu uçağı olan İngiliz yapımı de Havilland DH.106 Comet, 1949'da hizmete girdikten sonra büyük ilgi gördü. Ancak 1952'den itibaren peş peşe kazalar meydana geldi; bu kazalarda uçaklar havada parçalanarak düşüyor ve yolcuların tamamı hayatını kaybediyordu. Uzmanlar, kazaların nedenini belirlemekte zorlanıyordu, çünkü yeterli kanıt veya tanık bulunamıyordu.
Bu kazalar, özellikle de Comet'in yüksek irtifalarda basınç değişikliğine dayanamayan gövdesinin parçalanması, havacılık endüstrisinde büyük bir krize yol açtı. Avustralya Savunma Bakanlığı'na bağlı Havacılık Araştırma Laboratuvarları'nda (ARL) çalışan mühendisDavid Warren, bu gizemi çözmek için oluşturulan ekiplere dahil edildi. Warren'ın babası, 1934'te bir uçak kazasında hayatını kaybetmişti; bu kişisel deneyim, onun uçuş verilerini kaydetme fikrini geliştirmesinde etkili oldu.
Buluş ve Geliştirme
Warren, 1953'te pilot konuşmalarını ve uçuş verilerini kaydeden bir cihaz fikrini ortaya attı. Ancak önerisi başlangıçta fazla ilgi görmedi. 1958 yılında, İngiltere'de Kraliyet Havacılık Kurumu'na "ARL Uçuş Hafızası Ünitesi"ni sundu. Bu cihaz, manyetik bantlar üzerine verileri kaydediyor ve kazalardan sonra analiz edilebiliyordu. Üretim hattından çıkan ilk cihazlar, kaza sonrası kolay bulunabilmesi için turuncu renkte tasarlandı. Bu renk tercihi, günümüzde de standart olarak devam etmektedir. Cihazın sağlamlığı, askeri test uçaklarındaki benzerlerinden esinlenerek geliştirildi; ancak ticari uçaklar için uyarlandı. ABD'de yolcu uçakları için kara kutu zorunluluğu ilk kez 1958'de gündeme geldi ve 1960'larda uluslararası standartlar haline getirildi. 1963'te Avustralya'da zorunlu hale getirilen kara kutular, kısa sürede dünya çapında benimsenmiştir.
Uçaklardaki verilerin kayıt altına alınması
Uçuş veri kaydedici
Uçuş Veri Kaydedici (FDR), bir hava aracının uçuşu sırasında ürettiği çeşitli teknik verileri kaydeden ve uçuş güvenliği açısından kritik öneme sahip bir cihazdır. FDR'ler, kullanıldıkları hava aracı tipine bağlı olarak farklı özellikler gösterebilir. Büyük yolcu uçaklarında daha ayrıntılı ve yüksek çözünürlüklü veri kaydı yapılabilirken, küçük sınıf hava araçlarında kaydedilen parametre sayısı ve veri çözünürlüğü daha sınırlı olabilmektedir. Örneğin, iki kişilik bir akrobasi uçağında kaydedilen parametre sayısı genellikle 15 ila 20 arasında değişmektedir. Bu konuda standart olarakSAE AS8039Adokümanı referans alınmaktadır.
Geniş gövdeli ticari uçaklarda kaydedilebilen temel parametre sayısı 88'e kadar çıkabilmekteyken, modern yolcu uçaklarında bu sayı yaklaşık 250'ye kadar ulaşabilmektedir. Bu parametrelerin incelenmesi yoluyla, uçakta kaydedilen toplam veri hacmi belirlenebilmektedir.
Uçuş Veri Kayıt Cihazları (Flight Data Recorder - FDR), özellikle hava aracı kazalarının nedenlerinin araştırılmasında kritik bir rol oynamaktadır. FDR tarafından kaydedilen uçuş verileri, Kokpit Ses Kayıt Cihazı (Cockpit Voice Recorder - CVR) verileriyle birlikte analiz edilerek, kazaya ilişkin kesin ve güvenilir bulgulara ulaşılması sağlanmaktadır.
Bu kayıtlar, bir kaza durumunda incelenir vekazahakkında önemli bilgiler sağlar. Elde edilen veriler, kokpitte alınan ses kayıtlarıyla birlikte kullanılarak kesin sonuçlara varılabilir.
Kazaların yanı sıra, bu veriler aynı zamanda öğrenci pilotların uçuş performansının değerlendirilmesinde de kullanılabilir.
Aşağıdaki liste, orta büyüklükte bir uçakta kaydedilebilecek 88 parametreden sadece birkaçını içermektedir: