html
Airbus A330
Airbus A330,Airbustarafından geliştirilen ve üretilengeniş gövdelibiryolcu uçağıdır. Airbus, 1970'lerin ortalarında daha büyükAirbus A300türevleri üzerinde çalışmaya başladı; bu süreçte A330çift motorlumodel ileAirbus A340dört motorlu model ortaya çıktı ve her iki tasarım Haziran 1987'de ilk siparişlerle birlikte resmen piyasaya sunuldu. İlk varyant olan A330-300, Kasım 1992'deilk uçuşunugerçekleştirdi ve Ocak 1994'teAir Interile hizmete girdi. Daha kısa gövdeli ancak daha uzun menzilli bir versiyon olan A330-200 ise 1998'deCanada 3000ile hizmete alındı.
A330, erken Airbus A340 modellerinin gövde yapısı ile birçok temel özelliği paylaşır; özellikle kanat bileşenleri ve dolayısıylagövdeyapısı benzerdir. Ancak A330'da üç yerine iki anainiş takımıbulunur, ağırlıkları daha düşüktür ve gövde uzunlukları biraz farklıdır. Her iki uçakta da ortaklığı artırmak içinfly-by-wirekumanda sistemi ve benzercam kokpitkullanıldı. A330, Airbus'ın üç farklı motor seçeneği sunan ilk yolcu uçağıdır:General Electric CF6,Pratt & Whitney PW4000veyaRolls-Royce Trent 700. A330-300, 277 yolcu ile11.750km (6.340nmi; 7.300mi)menzil kat edebilirken; daha kısa versiyon A330-200, 247 yolcu ile13.450km (7.260nmi; 8.360mi)yol alabilir. Diğer varyantlar arasında A330-200Fkargo uçağı,A330 MRTTaskeri tankerve ACJ330 kurumsal jet bulunmaktadır. A330 MRTT,ABD Hava Kuvvetleri'nin KC-X yarışması içinEADS/Northrop Grumman KC-45olarak önerildi, ancakBoeing KC-46'ya karşı kaybetti.
Mart 2026 itibarıylaDelta Air Lines, filosunda 81 adet A330 uçağıyla A330 ailesinin en büyük işletmecisidir. A330 ailesi için toplam 1.970 sipariş verildi, bunların 1.663'ü teslim edildi ve 1.457 uçağı 150 işletmeci tarafından kullanılmaktadır. Küresel A330 filosu hizmete girdiği tarihten bu yana 72 milyondan fazlauçuş saatibiriktirdi. A330,Boeing 777'den sonra en çok teslim edilen geniş gövdeli yolcu uçağıdır ve daha büyükBoeing 767, daha küçük 777 veBoeing 787modelleriyle rekabet etmektedir. Ayrıca dört motorlu A340'ın yerini alan daha büyükAirbus A350ile tamamlanmaktadır. Haziran 2024 itibarıyla A330, 46hava kazası ve olayakarıştı; bunlardan 14'ü gövde kaybı ile sonuçlandı, toplamda 339 kişi hayatını kaybetti.
Gelişim
İlk Gelişim
Airbus,A300modelini geliştirirken A300B1'den A300B9'a kadar varyant tasarım seçeneği projelendirdi. Bunlara ek olarak tasarlanan A300B10 varyantı sonradanAirbus A310modeline evrilirken Airbus daha sonrasında dar gövdeli yolcu uçağı sektörüne giriş içinAirbus A320modelinin tasarımına yöneldi.1970'lerin ortasında Airbus tekrardan geniş gövdeli uçak tasarımlarına yöneldi ve A300B9 modelini geliştirmeye başladı. A300B9 modelininLockhead Martin L-1011 TriStarveMcDonnell Douglas DC-10ile rekabet etmesi planlanıyordu. Sonradan A300B9 modeline A300B11 modeli eklendi ve isimleriTwin Aisle (Çift Koridorlu)anlamına gelen "TA" harfleri ile başlamak üzere TA9 ve TA11 olarak değiştirildi.
TA9 ve TA11 farkının oluşmasının asıl nedeni havayollarının talep farklılıklarındandı. Batılı (Kuzey Amerikalı) havayolları çift motorlu bir uçak talep ederken doğulu havayolları 4 motorlu bir uçak talep ediyordu. Avrupalı üreticiler ise fikir birliği içerisinde değillerdi.Bunun üzerine Airbus iki farklı model çıkarma kararı aldı.O dönemde çift motorlu uçaklar için bulunan "60 dakika" sınırı bu ayrımı destekleyen bir etken oldu.
Airbus'ın TA9 ve TA11 için 1982 itibarıyla hedefi tek sınıfta 410 yolcuya kadar taşıyabilecek uçak yaratmak oldu. İlaveten Airbus bu modellerinLockhead Martin L-1011 TriStarveMcDonnell Douglas DC-10'un iki katı kargo kapasitesine sahip olmasını hedefledi.Haziran 1985'tekiParis Havacılık Fuarı'nda Airbus, TA9 ve TA11'inA320ile neredeyse aynı kokpit tasarımına vefly-by-wiresistemine sahip olacağını açıkladı. Pilotlar sadece 1 haftalık eğitimle A320'den TA9 ve TA11 için tip eğitimlerini tamamlayabilecekti.
1986 yılında Airbus resmi şekilde TA9'un Airbus A330 ve TA11'inAirbus A340olacağını açıkladı.Airbus ve partnerleri bu dönemden sonra iki jetin yapımı için yatırımlarını yoğunlaştırdı.1987 yılının mart ayında ilk siparişAir Intertarafından 5'i kesin 15'i opsiyonel olacak şekilde verildi.Aynı dönemdeThai Airways Internationaluçağın ikinci siparişini verirken ilerleyen dönemdeLufthansa,Air FranceveNorthwestHavayollarının da benzer siparişleri oldu.
İlk birleştirilmiş A330-300, 14 Ekim 1992'de fabrikadan çıkartıldı.İlk uçuşunuise 2 Kasım 1992'de yaptı.2 Kasım'daki ilk uçuşta Airbus mühendisleri uçağıperdövitessüratinden maksimum hava süratine kadar test etti. İlaveten uçağı maksimum irtifası olan 41.000ft'e kadar test etme imkanı buldular.
17 Ocak 1994'te A330-300,Air InterileParis,Orly HavalimanıileMarsilyaarasındaki sefer ile hizmete girdi.